💡 का आवश्यक आहे देखभाल? महाराष्ट्रातील बहुतांश बोअरवेल आणि विहिरींच्या पाण्यात कॅल्शियम व मॅग्नेशियमचे प्रमाण (क्षारता) जास्त असते. त्यामुळे ठिबकचे ड्रिपर्स चोक होतात आणि पिकांना असमान पाणी व खते मिळतात. नियमित ॲसिड व क्लोरीन ट्रीटमेंट केल्यास सिंचन प्रणालीचे आयुष्य १० वर्षांपर्यंत वाढते.
१. ड्रिपर चोक होण्याची मुख्य कारणे
- भौतिक कचरा (Physical Clogging): वाळूचे कण, माती व गढूळ पाणी (फिल्टरची नियमित स्वच्छता न केल्यास).
- रासायनिक क्षार (Chemical Clogging): पाण्यात विरघळलेला चुना (कॅल्शियम कार्बोनेट) आणि लोह (Iron).
- जैविक शेवाळ व जिवाणू (Biological Clogging): विहिरीतील शेवाळ, जिवाणूंचा चिकट थर आणि बुरशी.
२. हायड्रोक्लोरिक ॲसिड (HCl) ट्रीटमेंट कृती व प्रमाण
चुनखडीचे थर विरघळवण्यासाठी व्यावसायिक हायड्रोक्लोरिक ॲसिड (३३% तीव्रता) वापरावे.
📊 ॲसिड प्रमाणाची परिगणना (Dosage Calculation):
१ एकर ठिबक क्षेत्रासाठी साधारणपणे ५ ते ८ लिटर हायड्रोक्लोरिक ॲसिड लागते. पाण्याचा pH ४.० ते ४.५ पर्यंत आणणे हे उद्दिष्ट असते.
- स्टेप १ - फ्लशिंग: मुख्य लाईन, सब-मेन आणि सर्व लॅटरल्सची एंड कॅप्स उघडून १० मिनिटे पूर्ण दाबाने पाणी सोडून घाण बाहेर फेका.
- स्टेप २ - द्रावण तयार करणे: प्लॅस्टिकच्या बादलीत अर्धे पाणी घ्या. त्यात हळूहळू ॲसिड ओता (नेहमी पाण्यात ॲसिड टाकावे, ॲसिडमध्ये पाणी टाकू नये).
- स्टेप ३ - व्हेंचुरी सक्शन: व्हेंचुरीद्वारे हे द्रावण १० मिनिटांत संपूर्ण सिंचन प्रणालीत सोडा. लॅटरलच्या शेवटच्या टोकावर pH पेपरने पाण्याचा सामू तपासा (गुलाबी रंग = pH ४).
- स्टेप ४ - २४ तास बंद ठेवणे: द्रावण सर्व नळ्यांमध्ये पोहोचल्यावर मोटार बंद करा आणि २४ तास ॲसिड नळ्यांमध्ये राहू द्या जेणेकरून चुनखडी पूर्ण विरघळेल.
- स्टेप ५ - अंतिम फ्लश: दुसऱ्या दिवशी सर्व टोके उघडून जोराने स्वच्छ पाणी सोडा. सर्व पांढरा क्षार बाहेर पडेल.
३. शेवाळ व कचऱ्यासाठी क्लोरीन ट्रीटमेंट (Chlorine Treatment)
जर नळ्यांमध्ये हिरवे शेवाळ किंवा चिकट जिवाणूंचा थर असेल, तर ब्लिचिंग पावडर (Bleaching Powder) किंवा लिक्विड क्लोरीन (Sodium Hypochlorite) वापरावे.
- १ एकरासाठी ५०० ग्रॅम ब्लिचिंग पावडर किंवा १ लिटर सोडियम हायपोक्लोराइट व्हेंचुरीने सोडावे.
- क्लोरिन ट्रीटमेंट आणि ॲसिड ट्रीटमेंट कधीही एकाच दिवशी एकत्र करू नये; दोन्हीमध्ये किमान ३ दिवसांचे अंतर ठेवावे.
४. ॲसिड हाताळताना घ्यावयाची सुरक्षा काळजी (Safety Measures)
- हातात रबरी हातमोजे (Rubber Gloves) आणि डोळ्यांवर सुरक्षित चष्मा (Safety Goggles) वापरा.
- ॲसिड द्रावण तयार करताना लोखंडी भांडे वापरू नका, फक्त प्लॅस्टिकची बादली वापरा.
- ॲसिडचा वास थेट नाकात घेऊ नका आणि लहान मुलांपासून दूर ठेवा.
🌱 अचूक खत व पाणी व्यवस्थापनासाठी शेती सहाय्य
ठिबक सिंचन उपकरणे, व्हेंचुरी व फिल्टर खरेदीसाठी शेती सहाय्य मार्केटप्लेस व डीलर हबला भेट द्या.